15 Şub 2008

Boyoz nereden geliyor?


İzmirliler'in tuhaf huyları vardır. Kafeye gidip, kahvaltıda kaynamış yumurta yerler, çekirdeğe "çiğdem" derler, "kumru" adını verdikleri alelâde sandviçe bayılırlar, insanların ismini semtlere verirler. (Halil Rıfat'tan Fahrettin Altay'a gidersiniz, oradan da Bahriye Üçok otobüsüne binebilirsiniz mesela. Muhtemelen bir elli yıl sonra da Sezen Aksu'daki evlerinden çıkıp Ertuğrul Özkök otobüsüne biner İzmirliler.)

Bir de "boyoz"u vardır İzmir'in, başka yerde bulamazsınız. Poğaçaya benzer ama şu milföy hamuru denen zımbırtıyla yapılır ve tazesi hakikaten bir lezzet tufaınıdır. Münih'te İzmirli bir arkadaşın memleketten poşet poşet getirttiği boyozlara kahvaltıda nasıl yumulduğumuzu dün gibi hatırlarım mesela.

Peki ama nereden çıktı bu "boyoz" meselesi? Alâkasız bir kaynakta kelimenin kökenini öğrendim de oradan.

Efendim biliyorsunuz 15. yüzyılda İspanya'dan kovulan Museviler'in büyük bölümü dönemin Osmanlı topraklarına gelip yerleşiyorlar. Seferad denilen bu kardeşlerimiz sayıca çok oldukları ve köklü bir kültüre sahip oldukları için özellikle Selanik ve İzmir gibi kentlerdeki Yahudi topluluklarını kültürel olarak etki altına alıyorlar. Bu kardeşlerimiz gelirken İspanyolca'yı da beraberlerinde getiriyorlar Osmanlı toprağına ve özellikle yemek isimlerinde bu etki belirgin hale geliyor.

Eh, İzmir de tabii İstanbul'dan sonra imparatorluğun en kozmopolit kenti olarak çok sayıda Rum, Yahudi ve Levanten'e evsahipliği yapıyor. ("Gâvur İzmir" denmesi boşuna değil.) İşte bu "boyoz" kelimesi de Seferadlar'ın marifetiyle Judeo-İspanyol kökenli bir kelime olarak İzmirli'nin lugatına giriyor.

İzmirli'nin diline "Çiğdem"in nasıl yerleştiğini bulursam, söz onu da anlatıcam. (İzmir'i çok severim lan bu arada, hastasıyım... Bak göresim geldi şimdi.)

1 yorum:

Adsız dedi ki...

Bugüne dek İzmir'i sevmeyen gördüğüm tek kitle Ankaralılar. Ankaralılığın ne kadar zavallı, ne kadar acınası bir şey olduğunun yüzikibinsekizyüzellisekizinci kanıtı değil midir bu? İstanbullular bile beğeniyor ama Ankaralılar tenezzül etmiyor... Bak bak bak...

(Bu arada pek çok Parizyen'in İzmir'e hasta olduğunu ben bizzat kendim biliyorum efem.)

Yahudilerin yaşadığı yer hiç çirkin olur mu? Bir metropole gittin mi bakacaksın Yahudiler ve eşcinseller nerede yaşıyor, mümkünse oralarda takılacaksın, oturacaksın, hiç şaşmaz şehrin en güzel yerleridir.

Alın size Lyon 2. ilçe, alın Paris Marais, alın Berlin Oranienburgstr. çevresi, alın size Karaköy, Yüksekkaldırım, Moda... Bu testi tersten de yapabiliriz aslında... Bakın... Eşcinsel ve Yahudilerin yaşamadığı bir metropoldeyseniz oradan koşa koşa kaçın... Misal Ankara...